Aile Şirketinden Kurumsallığa – Temel Anlatım
Günümüz aile şirketlerinin hemen hemen birçoğunda karar mekanizması da kontrol mekanizması da işletme sahibinin tek elinde bulunmaktadır. Hatta bazı durumlarda ailenin diğer fertlerinin de seslerinin yükselmesi ile bu durum biraz da karmaşık hal almaktadır.
Ülkemizde aile şirketi olarak kurulmuş olup halen ayakta duran ve her geçen gün gücüne güç katarak yoluna devam eden önemli Holdinglerin sırrı; karar, kontrol – denetim, araştırma, geliştirme vb. organizasyonları iyi planlamasında yatmaktadır. Yetki devri konusunda rahat davranabilmek için bu aşamaya gelmenin altını besleyen iyi bir yapı kurmuş olmak ve bunu yaparken her defasında profesyonel destek alıyor olmak en temel gereksinimdir.
Şirketlerin büyük çoğunluğu hiç şüphesiz ya aile şirketi ya da arkadaşlar arasında kurulan bir şirket olarak kurulur. Burada arkadaş şirketlerindeki en büyük ayrım yapılması gereken nokta bir süre sonra aile şirketine dönüşmemiş olmaları gerekli ve kurumsallığa giden yolda aile şirketine göre bir adım önde başlamış olmasının avantajını iyi kullanmış olması gereklidir. Peki nedir bu avantaj? Soruna cevap vermek gerekirse, arkadaşlar arasında kurulmuş şirketlerde genelde gizli bir iş bölümü en baştan akıllardaki yerini almıştır bile. Her bir ortağın kendisine has özellikleri birbirleri tarafından bilinmekte ve bu özelliklere güvenilmektedir. Bencillik arka planda tutulduğu sürece işleyiş boyunca bu özellikler şirketin ömrünü sürekli uzatmaktadır. Bazı ortakların iş geliştirme özelliği, bazı ortakların karar alma özelliği, bazı ortakların ileriyi öngörme – araştırma – kontrol ve denetim özelliği bulunmaktadır. Bunların hepsinin iyi konsantre olduğu durumlarda buna ek profesyonel birkaç adım ile şirket büyür ve ivme kazanır.
Aile şirketlerinde kurumsallık adına yapılan çalışmaların netice vermesi için yöneticilerin bireysel eğitim almaları, özellikle yabancı şirketlerdeki yapıların iyi analiz edilmesi etkili bir yöntemdir. Bu çalışmalar nelerdir?
Basit anlatımlarda aile şirketinden kurumsallığa giden basamaklardan ilki sayılabilecek olan ilk ve son karar veren değil, kararı başkasının vermesi ve onun denetlenebilmesinin 3. Kişilerce yapılıyor olmasına göz yumabilmek ve kontrol süreçlerinde ki hakimiyet olgusunu kaybetmiyor olmasıdır.
Şirketin yönetimini işini iyi bilen piyasada iyi tecrübe edinmiş ve iyi eğitim almış profesyonellere bırakarak onların almış olduğu kararlarda destek olabilmek için kararın neticesini önceden görmesini sağlayacak kontrol mekanizmalarını iyi yöneten bir patron olabilmeyi başarmak büyümeye ivme katan diğer unsurdur.
Çalışanlar üzerinde ki baskı olgusunun aile şirketlerinde direkt olarak iş yeri sahibinden kaynaklanıyor olgusunun yaratmış olduğu verim düşüklüğü herkes tarafından bilinmektedir. Profesyonel yönetim burada devreye girmektedir. İyi belirlenmiş çalışma koşul ve kuralları ile denetiminin profesyonelce yapıldığı durumlarda verilecek yaptırımların çalışanlar tarafından aile fertleri haricinde profesyonel bir yönetimce verildiğinin biliniyor olması verimi arttıran en önemli faktördür.
İş yeri sahibi sermayesi ile risk alarak işi kurandır ancak işi iyi yöneten değildir. Bu her zaman böyle olmayacağı gibi iş yönetimini iyi yapıp arka planda olmayı başarmak kurum kimliğini ön plana almaktır. Ahmet’in şirketi Mehmet’in şirketi diye isim yapmak şirketin ömrünü kişi ömrü ve kişi verimi ile sınırlamaktadır. Patron öldükten sonra şirkette ölüyorsa eğer bu başarılı bir yatırım değildir. Bunun yerine yaratmış olduğunuz marka ön planda olmalıdır. Ahmet’in Mehmet’in yerine ABC Limited, ABC A.Ş. ya da ABS Holding ile çalışıyor olmalarından bahseden iş ortaklarının varlığını sağlamak gereklidir. Bunu yaparak bugün ki KOÇ, SABANCI gibi fertlere bağlı değil, şirkete bağlı bir kuruluş oluşturulabilir.
Yakinen tanıdığım, yapısını ve işleyişini çok iyi bildiğim ve çok büyük sermayesi olan birçok aile şirketi ne yazık ki ömrünü işletme sahibinin ömrü ya da emekliliği ile sınırlamıştır. Çocuklarına kaldığında yönetilemeyecek bir şirket pozisyonundan bir adım öteye kurumsallaşmak gibi bir niyetleri olmadığından gidememektedir. Hele bir çoğunda en ufak bir yetki devri dahi bulunmuyorken ömrünün uzun olması imkansız olmaktadır.
Dikkat edilmesi, geliştirilmesi ve iyi sindirilmesi gereken olgular;
- Öncelikle işletme sahiplerinin profesyonel yönetim eğitimi almış ve belirli periyodlarda alıyor olması,
- Yetki devrinin benimsenmesi,
- Çalışanların çalışma şartları ve koşullarının iyi belirlenmesi ve uygulanabilirliğinin kontrol ve denetiminin yapılıyor olması,
- Çalışan eğitimine önem verilmesi ve belli bir bütçenin her yıl ayrılıyor olması,
- Mali tüm hususlarda profesyoneller ile çalışıyor olması,
- Pazarlama ve reklam faaliyetlerinin profesyonellerce yapılıyor olması,
- MARKA yaratmak, MARKA değerini arttırmak gibi bir sorumluluğun ve amacın her zaman işletme karar ve işleyişinde vazgeçilmez bir unsur olarak sürekliliğinin sağlanıyor olması,
- Bölgesel işletme olmaktan ziyade, ulusal ve uluslararası piyasalarda rol almak için gerekli girişimlerin yapılıyor olması,
İşletmelerin ömrünü uzatır, kurumsal bir kimlik kazanması için harcanan zamanın ve sermayenin karşılığını istenildiği düzeyde verir.
KARAR, KONTROL – DENETİM, YÖNETİM, PAZARLAMA, SATIŞ ve RAPORLAMA gibi hususlar profesyonellerce yapılabilir. Her bir madde ayrı bir tecrübe gerektirir. Bunların hepsini birden yapan aile şirketlerinin biran evvel organizasyon şemasını yeniden oluşturması ve bu bölümlerin yönetimini devretmeleri gerekmektedir.
İlerleyen dönemlerde her bir işleyiş için daha detaylı anlatımlar, canlı örneklerinden edilen tecrübeler ile sayfamızda yer alacaktır.
